Bias คือ อคติทางความคิดที่เกิดขึ้นเมื่อสมองเลือกลัดขั้นตอนการประมวลผลค่ะ ในชีวิตประจำวันและการเทรด อคตินี้มักทำให้เราตัดสินใจผิดพลาดแบบเดิมซ้ำๆ โดยไม่รู้ตัว ในบทความนี้ คุณน้าจะพามาทำความเข้าใจว่า Bias คืออะไร มีกี่ประเภท และมีวิธีป้องกันอย่างไรเพื่อไม่ให้พอร์ตเสียหายค่ะ
หมายเหตุ: บทความนี้เป็นเพียงบทความให้ความรู้เท่านั้น ไม่ได้เป็นการชักชวนเพื่อลงทุนแต่อย่างใด โปรดใช้วิจารณญาณในการอ่าน
Bias คืออะไร?
Bias คือ อคติทางการคิดและการตัดสินใจ (Cognitive Bias) ที่เกิดจากการที่สมองมนุษย์พยายามประมวลผลข้อมูลอย่างรวดเร็วเพื่อประหยัดพลังงานค่ะ ในทางจิตวิทยาและจิตวิทยาการลงทุน สมองของเรามีระบบการทำงานหลัก 2 ระบบ คือ ระบบคิดไว (System 1) ที่ใช้อารมณ์กับสัญชาตญาณ และระบบคิดช้า (System 2) ที่ใช้เหตุผลและการคำนวณอย่างละเอียด เมื่อต้องเจอสถานการณ์ผันผวน สมองมักจะดึง System 1 มาใช้งานทันที จนทำให้เกิดการตัดสินใจที่เอนเอียงไปจากความเป็นจริงค่ะ
ทำไม Bias ถึงเป็นกับดักอันตรายในตลาดการเงิน?
ในตลาดการเงิน ตัวเลขและกราฟราคามีความผันผวนตลอดเวลา เมื่อนักเทรดถูก Bias ครอบงำ มักจะเกิดพฤติกรรมที่ไม่เป็นไปตามแผนการเทรด เช่น การมองเห็นเฉพาะข้อมูลข่าวสารที่สนับสนุนฝั่งที่ตนเองเปิด Order อยู่ หรือการปฏิเสธการตัดขาดทุนเพราะไม่อยากยอมรับว่าตนเองคิดผิด การตัดสินใจด้วยอคติเหล่านี้มักนำไปสู่การเทรดด้วยอารมณ์ และเป็นสาเหตุสำคัญที่ทำให้พอร์ตเสียหายในที่สุดค่ะ
คำแนะนำจากคุณน้า
1. ทดลองบันทึกเหตุผลการเข้าเปิด Order ทุกครั้งเพื่อตรวจสอบว่าเราใช้เหตุผลหรือใช้อารมณ์นำทาง
2. ตั้งจุดตัดขาดทุน (Stop Loss) ให้เรียบร้อยตั้งแต่ก่อนกดเปิด Order และห้ามเลื่อนหนีเด็ดขาด
3. ช่วงที่ตลาดผันผวนแรง ควรพักการเทรดหากรู้สึกว่าตนเองเริ่มมีอารมณ์ร่วมกับกราฟราคามากเกินไปค่ะ
ข้อสังเกตเพิ่มเติม:
1. อคติทางการคิดมักจะรุนแรงขึ้นเป็นสองเท่าเมื่อเรากำลังเจอภาวะขาดทุนต่อเนื่อง
2. โบรกเกอร์หรือตลาดไม่ได้แกล้งเรา แต่มักเป็นสมองของเราเองที่เลือกมองเฉพาะจุดที่อยากเห็นค่ะ
3 ประเภทของ Bias ทางการเงินที่นักเทรดเจอบ่อยที่สุด
1. Anchoring Bias (อคติยึดติด)
Anchoring Bias คือ อคติที่เกิดจากการยึดติดกับตัวเลขหรือข้อมูลแรกที่ได้เห็นค่ะ คุณน้าขอยกตัวอย่างกรณีที่เราเห็นคู่เงิน EURUSD เคยขึ้นไปแตะระดับราคา 1.1000 แต่ต่อมากราฟร่วงลงมาที่ 1.0500 นักเทรดที่มีอคติยึดติดมักจะรู้สึกว่าราคา 1.0500 เป็นราคาที่ “ถูกมาก” แล้วรีบเข้าซื้อทันที โดยไม่ได้วิเคราะห์ปัจจัยพื้นฐานหรือแนวโน้มการลงต่อเลย เพราะจิตใจยังยึดติดกับตัวเลขยอดเขาเดิมนั่นเองค่ะ
2. Confirmation Bias (อคติเข้าข้างตัวเอง)
Confirmation Bias คือ การเลือกรับเฉพาะข้อมูลที่ตรงกับความเชื่อของตนเองค่ะ เช่น เมื่อเราเปิด Order ฝั่ง Buy ในทองคำ (XAUUSD) เรามักจะพยายามค้นหาเฉพาะข่าวสารหรือบทวิเคราะห์ที่บอกว่าทองคำจะปรับตัวสูงขึ้น ส่วนข่าวที่บอกว่าทองคำมีโอกาสร่วงลง เรากลับเลือกที่จะมองข้ามหรือมองว่าข่าวนั้นไม่น่าเชื่อถือ การกระทำแบบนี้ทำให้เรามองภาพตลาดไม่ครบทุกมิติค่ะ
3. Loss Aversion (อคติกลัวการขาดทุน)
Loss Aversion คือ อคติที่มนุษย์เราเจ็บปวดจากการขาดทุนมากกว่าความสุขที่ได้รับจากกำไรในจำนวนที่เท่ากันค่ะ ความกลัวการขาดทุนนี้ทำให้เทรดเดอร์หลายคนเลือกที่จะถือออเดอร์ติดลบไว้เรื่อยๆ โดยไม่ยอมกด Stop Loss เพราะไม่อยากรับรู้การขาดทุนจริง จนในที่สุดลากพอร์ตไปสู่จุดที่เสียหายหนักเกินแก้ไขค่ะ
4 ขั้นตอนแก้ไขและปรับ จิตวิทยาการเทรด เพื่อก้าวข้าม Bias
ขั้นตอนที่ 1: จดบันทึกการเทรด (Trading Journal)
การจดบันทึกเหตุผลในการเข้าและออก Order ทุกครั้ง จะช่วยให้เรากลับมาอ่านทบทวนย้อนหลังได้ว่า การตัดสินใจในอดีตนั้นทำไปตามแผนหรือทำไปเพราะ Bias ชั่ววูบค่ะ
ขั้นตอนที่ 2: ตั้งกฎการตัดขาดทุน (Stop Loss) ก่อนเปิด Order
การกำหนดจุดตัดขาดทุนตั้งแต่ก่อนเข้าเทรด จะช่วยให้เราตั้งกฎเกณฑ์ในขณะที่สมองยังคงใช้เหตุผล (System 2) ได้ดีอยู่ โดยไม่ต้องไปตัดสินใจอีกครั้งกลางทางขณะที่กราฟกำลังลากติดลบค่ะ
ขั้นตอนที่ 3: เปิดรับข้อมูลสองด้านก่อนออกคำสั่งซื้อขาย
ก่อนจะกดปุ่มซื้อหรือขาย คุณน้าแนะนำให้ลองหาเหตุผลฝั่งตรงข้ามเสมอค่ะ เช่น หากอยาก Buy ให้ลองคิดว่าถ้าฝั่ง Sell จะชนะ ตลาดต้องเกิดอะไรขึ้นบ้าง การคิดสองมุมจะช่วยลดอคติเข้าข้างตัวเองได้เป็นอย่างดีค่ะ
ขั้นตอนที่ 4: เว้นระยะห่างจากหน้าจอเมื่อเริ่มใช้อารมณ์
หากเริ่มรู้สึกหงุดหงิดจากการเทรดแพ้ ให้ปิดหน้าจอแล้วเดินออกจากโต๊ะทำงานทันทีค่ะ การพักผ่อนจะช่วยให้สมองลดอารมณ์ลงและกลับเข้าสู่ภาวะปกติก่อนเริ่มเทรดใหม่ค่ะ
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
Bias เกิดขึ้นกับทุกคนไหม?
เกิดขึ้นกับทุกคนค่ะ ไม่ว่าจะเป็นนักเทรดมือใหม่หรือเทรดเดอร์มืออาชีพ เพราะเป็นกลไกการทำงานตามธรรมชาติของสมองมนุษย์ แต่เทรดเดอร์ที่ประสบความสำเร็จจะรู้จักสร้างวินัยมาควบคุมอคตินี้ค่ะ
เราสามารถตัด Bias ออกไปได้อย่างเด็ดขาดหรือไม่?
ไม่สามารถตัดออกได้ 100% ค่ะ แต่เราสามารถบริหารจัดการและลดผลกระทบของ Bias ได้ด้วยการสร้างแผนการเทรดที่ชัดเจน และปฏิบัติตามกฎบริหารความเสี่ยงอย่างเคร่งครัดค่ะ
สัญญาณเตือนอะไรที่บอกว่าเรากำลังเทรดด้วย Bias?
สัญญาณเตือนที่ชัดเจนคือ การเริ่มย้ายจุด Stop Loss หนีราคา การเข้าเทรดเพิ่มซ้ำๆ โดยไม่มีแผนรองรับเพื่อหวังเอาคืน และการนั่งอ่านเฉพาะบทวิเคราะห์ที่เชียร์ฝั่งที่เราถืออยู่ค่ะ
สรุป Bias คือ
Bias คือ อคติทางความคิดตามธรรมชาติที่แฝงอยู่ในจิตใจของเราทุกคนค่ะ การจะเอาชนะตลาดได้อย่างยั่งยืนจึงไม่ใช่แค่เรื่องของการอ่านกราฟเทคนิคให้เก่งเท่านั้น แต่คือการเรียนรู้ที่จะเท่าทันอคติตนเอง ปรับปรุงจิตวิทยาการเทรดและมีวินัยในการทำตามแผนการลงทุนอย่างสม่ำเสมอเพื่อปกป้องพอร์ตของเราค่ะ
การลงทุนมีความเสี่ยงและมีผันผวนสูง ผู้ลงทุนอาจสูญเสียเงินต้นบางส่วนหรือทั้งหมดได้ นักลงทุนควรศึกษารายละเอียดให้รอบคอบ ทั้งปัจจัยพื้นฐานและปัจจัยทางเทคนิค ก่อนการตัดสินใจลงทุน ผลการดำเนินงานในอดีตไม่ได้เป็นสิ่งยืนยันถึงผลในอนาคต บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ความรู้เท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำในการลงทุน บทความนี้จัดทำขึ้นโดยทีมงานร่วมกับเครื่องมือ AI เพื่อช่วยรวบรวมและเรียบเรียงข้อมูล และผ่านการตรวจทานโดยทีมบรรณาธิการก่อนเผยแพร่ ด้วยความปรารถนาดีจากทีมงานคุณน้าพาเทรด
ขอขอบคุณข้อมูลจาก: CFA Institute และ Bank for International Settlements (BIS)
สำหรับใครที่สนใจอ่านรีวิวโบรกเกอร์ : Review Brokers
บทความในเรื่องการลงทุนที่น่าสนใจ : Investing
คลังความรู้จากคุณน้า : Knowledge
