พินัยกรรม คืออะไร? เรื่องสำคัญที่คนเริ่มสร้างตัวต้องรู้

เคยสงสัยไหมคะว่าถ้าวันหนึ่งเราไม่อยู่แล้ว ทรัพย์สินที่เก็บหอมรอมริบมาจะตกไปอยู่กับใคร? นี่คือเหตุผลที่คุณน้าอยากชวนทุกคนมารู้จักกับ ‘พินัยกรรม’ เอกสารแสดงเจตนาจัดสรรทรัพย์สินเผื่อตายที่ช่วยให้มั่นใจได้ว่าสิ่งที่เราตั้งใจสร้างจะถูกส่งต่อไปยังคนที่เรารักจริง ๆ ค่ะ ในบทความนี้ คุณน้าจะมาสรุปเรื่องพินัยกรรมแบบเข้าใจง่าย พร้อมวิธีทำเอกสารแสดงเจตนาให้มีผลบังคับใช้ตามกฎหมายค่ะ

หมายเหตุ: บทความนี้เป็นเพียงบทความให้ความรู้เท่านั้น ไม่ได้เป็นการชักชวนเพื่อลงทุนแต่อย่างใด โปรดใช้วิจารณญาณในการอ่าน

พินัยกรรม คืออะไร?

เอกสารแสดงเจตนา คือ นิติกรรมฝ่ายเดียวที่บุคคลทำขึ้นเพื่อแสดงเจตนาจัดสรรทรัพย์สิน หรือการจัดการใด ๆ อันจะมีผลบังคับตามกฎหมายเมื่อตนเองเสียชีวิตลงค่ะ การทำเอกสารนี้ช่วยให้เจ้าของทรัพย์สินสามารถส่งต่อมรดกไปยังบุคคลที่ต้องการได้อย่างชัดเจน ลดความขัดแย้งในหมู่ทายาท และช่วยให้การบริหารจัดการทรัพย์สินหลังการเสียชีวิตเป็นไปอย่างราบรื่น

การวางแผนทำเอกสารแสดงเจตนานี้ไม่ได้จำกัดเฉพาะผู้สูงอายุหรือผู้ที่มีทรัพย์สินมหาศาลเท่านั้น แต่ละคนที่เริ่มมีทรัพย์สินเป็นของตัวเอง เช่น บ้าน รถยนต์ บัญชีเงินฝาก หรือพอร์ตการลงทุน ก็ควรเริ่มศึกษาการส่งต่อมรดกไว้เช่นกันค่ะ สามารถอ่านเพิ่มเติมเกี่ยวกับแนวทางการจัดสรรชีวิตได้ที่ วางแผนชีวิตหลังเกษียณ

พินัยกรรมมีกี่แบบ ตามกฎหมายไทย?

ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ของไทย ได้กำหนดรูปแบบของเอกสารแสดงเจตนากรรมไว้ 5 รูปแบบหลัก เพื่อให้ประชาชนเลือกใช้ตามความสะดวกและความเหมาะสม ดังนี้ค่ะ

1. พินัยกรรมแบบธรรมดา

เป็นรูปแบบที่นิยมใช้กันทั่วไป โดยจะพิมพ์หรือเขียนขึ้นก็ได้ แต่ต้องมีข้อความชัดเจนว่าจัดสรรทรัพย์สินอย่างไร มีการลงวัน เดือน ปี ที่ทำเอกสาร และเจ้ามรดกต้องลงลายมือชื่อต่อหน้าพยานอย่างน้อย 2 คนพร้อมกัน ซึ่งพยานทั้งสองคนต้องลงลายมือชื่อรับรองในขณะนั้นด้วยค่ะ

2. พินัยกรรมเขียนเองทั้งฉบับ

เป็นรูปแบบที่ทำได้ง่ายด้วยตนเอง โดยเจ้ามรดกต้องใช้ลายมือของตนเองเขียนข้อความทั้งหมดตั้งแต่ต้นจนจบ ลงวัน เดือน ปี และลงลายมือชื่อของตนเอง รูปแบบนี้ไม่จำเป็นต้องมีพยานเซ็นรับรอง แต่มีข้อควรระวังคือห้ามใช้วิธีการพิมพ์เด็ดขาดค่ะ

3. พินัยกรรมทำเป็นเอกสารเมือง

เป็นการทำเอกสารต่อหน้าเจ้าหน้าที่ ณ สำนักงานเขตหรืออำเภอ โดยเจ้ามรดกต้องไปแจ้งความประสงค์แก่นายอำเภอหรือผู้อำนวยการเขต พร้อมพยานอย่างน้อย 2 คน เจ้าหน้าที่จะเป็นผู้บันทึกข้อความและอ่านให้ฟัง ก่อนให้ทุกฝ่ายลงลายมือชื่อ รูปแบบนี้มีความน่าเชื่อถือสูงและยากต่อการปลอมแปลงค่ะ

4. พินัยกรรมทำเป็นเอกสารลับ

เป็นการทำเอกสารโดยที่เจ้ามรดกเขียนหรือพิมพ์ข้อความเอง แล้วปิดผนึกเอกสารพร้อมลงลายมือชื่อตรงรอยกาบปิดผนึก จากนั้นนำเอกสารที่ปิดผนึกไปแสดงต่อนายอำเภอหรือผู้อำนวยการเขตพร้อมพยานอย่างน้อย 2 คน เพื่อให้นายอำเภอบันทึกการรับไว้บนซองและลงลายมือชื่อร่วมกันค่ะ

5. พินัยกรรมทำด้วยวาจา

เป็นรูปแบบวิสามัญที่ใช้เฉพาะกรณีฉุกเฉิน เช่น อยู่ในภาวะสงคราม หรือตกอยู่ในอันตรายใกล้ความตายที่ไม่สามารถทำรูปแบบอื่นได้ โดยเจ้ามรดกต้องแสดงเจตนาต่อหน้าพยานอย่างน้อย 2 คนพร้อมกัน จากนั้นพยานต้องรีบไปแจ้งข้อความนั้นต่อนายอำเภอโดยเร็วที่สุดค่ะ

เขียนพินัยกรรมเองได้ไหม? สรุปเงื่อนไขให้ถูกต้องตามกฎหมาย

ทั้งนี้ ผู้ที่สามารถทำเอกสารแสดงเจตนาได้ตามกฎหมายต้องเป็นผู้บรรลุนิติภาวะ หรือเป็นผู้เยาว์ที่มีอายุครบ 15 ปีบริบูรณ์ขึ้นไปค่ะ

1. ต้องใช้ลายมือตัวเองเขียนทั้งฉบับ: ห้ามใช้พิมพ์ดีดหรือคอมพิวเตอร์พิมพ์แล้วสั่งปรินต์เด็ดขาด และห้ามให้ผู้อื่นเขียนแทนแม้แต่คำเดียว
2. ต้องระบุ วัน เดือน ปี ที่ทำ: หากไม่ระบุวัน เดือน ปี เอกสารฉบับนั้นจะตกเป็นโมฆะทันทีตามกฎหมาย
3. ต้องลงลายมือชื่อผู้ทำ: ต้องเซ็นชื่อด้วยลายมือตัวเอง ห้ามใช้การแปะพิมพ์ลายนิ้วมือหรือใช้แกะสลักตรายางแทนการเซ็นชื่อ

ตัวอย่างพินัยกรรม และโครงสร้างการเขียนที่ถูกต้อง

เพื่อให้เอกสารมีความชัดเจนและลดโอกาสถูกโต้แย้งในภายหลัง โครงสร้างของตัวอย่างเอกสารแสดงเจตนาที่เขียนเองควรประกอบด้วยหัวข้อสำคัญดังนี้ค่ะ

• สถานที่และวันที่ทำ: ระบุสถานที่เขียน และ วัน เดือน ปี ที่ชัดเจน
• ข้อมูลผู้ทำ: ระบุชื่อ-นามสกุล อายุ เลขบัตรประชาชน และที่อยู่ตามทะเบียนบ้าน
• ข้อความแสดงเจตนา: ระบุรายการทรัพย์สินอย่างละเอียด เช่น เลขที่บัญชีธนาคาร, เลขที่โฉนดที่ดิน, หรือเลขที่บัญชีซื้อขายหลักทรัพย์ พร้อมระบุชื่อ-นามสกุล และเลขบัตรประชาชนของผู้รับมรดกแต่ละส่วนให้ชัดเจน
• การแต่งตั้งผู้จัดการมรดก: ระบุชื่อบุคคลที่ไว้วางใจให้ทำหน้าที่ดำเนินการแบ่งมรดกตามเจตนา
• ลายมือชื่อ: ลงชื่อเจ้ามรดกด้วยลายมือตนเองท้ายเอกสาร

ข้อควรระวังในการทำพินัยกรรมสำหรับสินทรัพย์ยุคใหม่

ในปัจจุบัน วัยเริ่มต้นสร้างตัวมักมีสินทรัพย์หลากหลายประเภทมากขึ้น ทำให้การวางแผนส่งต่อต้องครอบคลุมสินทรัพย์ดิจิทัลและช่องทางออนไลน์ด้วยค่ะ

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

พินัยกรรมไม่ได้แจ้งผู้จัดการมรดกไว้ จะเป็นอะไรไหม?

หากในเอกสารไม่ได้ระบุแต่งตั้งผู้จัดการมรดกไว้ ตัวเอกสารการจัดสรรทรัพย์สินยังคงมีผลสมบูรณ์ตามกฎหมายค่ะ แต่เมื่อเสียชีวิตลง ทายาทหรือผู้มีส่วนได้เสียจะต้องยื่นคำร้องต่อศาลเพื่อขอให้ศาลมีคำสั่งแต่งตั้งผู้จัดการมรดกขึ้นมาดำเนินการแทน ซึ่งอาจใช้เวลาและมีขั้นตอนเพิ่มเติมค่ะ

พินัยกรรมต้องลงบันทึกประจำวันหรือมีตราประทับจากอำเภอไหม?

ไม่จำเป็นค่ะ หากทำถูกต้องตามหลักเกณฑ์แบบใดแบบหนึ่งใน 5 รูปแบบตามกฎหมายแล้ว เอกสารนั้นจะมีผลบังคับใช้ได้ทันทีโดยไม่ต้องนำไปลงบันทึกประจำวันหรือประทับตราจากอำเภอ ยกเว้นกรณีทำเป็นเอกสารเมืองหรือเอกสารลับที่จะมีนายอำเภอร่วมดำเนินการอยู่แล้วค่ะ

หากมีพินัยกรรมหลายฉบับ ฉบับไหนจะมีผลบังคับใช้?

หากมีการทำไว้หลายฉบับ และข้อความในเอกสารขัดแย้งกัน กฎหมายให้ถือเอาฉบับที่มีการระบุวันที่ทำล่าสุดเป็นฉบับที่มีผลบังคับใช้ในข้อความที่ขัดแย้งนั้นค่ะ ส่วนข้อความในฉบับเก่าที่ไม่ขัดแย้งกับฉบับใหม่ยังคงมีผลบังคับใช้ตามเดิมค่ะ

สรุป พินัยกรรม

การทำเอกสารแสดงเจตนาคือการวางแผนส่งต่อทรัพย์สินอย่างมีสติและรับผิดชอบ ช่วยให้มั่นใจได้ว่าสิ่งที่น้ำพักน้ำแรงสร้างมาจะถูกจัดสรรไปยังคนที่รักตามเจตนารมณ์อย่างแท้จริง และยังช่วยลดความขัดแย้งในครอบครัวได้ในอนาคตค่ะ สำหรับผู้ที่ต้องการศึกษาขั้นตอนต่อเนื่องเกี่ยวกับสิทธิตามกฎหมาย สามารถอ่านเพิ่มเติมได้ที่การแบ่งมรดก เพื่อการวางแผนมรดกที่สมบูรณ์ค่ะ

การลงทุนมีความเสี่ยงและมีผันผวนสูง ผู้ลงทุนอาจสูญเสียเงินต้นบางส่วนหรือทั้งหมดได้ นักลงทุนควรศึกษารายละเอียดให้รอบคอบ ทั้งปัจจัยพื้นฐานและปัจจัยทางเทคนิค ก่อนการตัดสินใจลงทุน ผลการดำเนินงานในอดีตไม่ได้เป็นสิ่งยืนยันถึงผลในอนาคต บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ความรู้เท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำในการลงทุน บทความนี้จัดทำขึ้นโดยทีมงานร่วมกับเครื่องมือ AI เพื่อช่วยรวบรวมและเรียบเรียงข้อมูล และผ่านการตรวจทานโดยทีมบรรณาธิการก่อนเผยแพร่ ด้วยความปรารถนาดีจากทีมงานคุณน้าพาเทรด

ขอขอบคุณข้อมูลจาก: ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บรรพ 6 มรดก และ กรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย

สำหรับใครที่สนใจอ่านรีวิวโบรกเกอร์ : Review Brokers

บทความในเรื่องการลงทุนที่น่าสนใจ : Investing

คลังความรู้จากคุณน้า : Knowledge