อัตราการว่างงาน คืออะไร? สัญญาณเตือนเศรษฐกิจที่ต้องจับตา

อัตราการว่างงาน คือ สัดส่วนของคนที่ไม่มีงานทำเมื่อเทียบกับกำลังแรงงานรวมทั้งหมดที่พร้อมทำงานค่ะ ตัวเลขนี้ไม่ได้เป็นเพียงแค่รายงานสถิติของคนตกงาน แต่เปรียบเสมือนปรอทวัดไข้ของระบบเศรษฐกิจ ที่ส่งผลกระทบต่อเนื่องถึงกระเป๋าเงิน ดอกเบี้ยเงินกู้ และบรรยากาศการลงทุนในตลาดการเงินทั่วโลก

ในบทความนี้ คุณน้าจะมาเล่าให้ฟังอย่างเข้าใจง่าย เพื่อให้ทุกคนอ่านสัญญาณเศรษฐกิจเป็นและเตรียมตัวรับมือได้อย่างมั่นใจค่ะ

หมายเหตุ: บทความนี้เป็นเพียงบทความให้ความรู้เท่านั้น ไม่ได้เป็นการชักชวนเพื่อลงทุนแต่อย่างใด โปรดใช้วิจารณญาณในการอ่าน

อัตราการว่างงาน คืออะไร?

ตัวชี้วัดนี้ หรือ Unemployment Rate คือ ดัชนีชี้วัดทางเศรษฐกิจที่คำนวณจากสัดส่วนของผู้ที่อยู่ในวัยทำงานที่พร้อมทำงาน กำลังมองหางาน แต่ยังไม่มีงานทำ โดยคิดเป็นเปอร์เซ็นต์ต่อจำนวนกำลังแรงงานรวมในระบบค่ะ

สูตรคำนวณเบื้องต้นของตัวเลขนี้ที่ใช้กันตามมาตรฐานสากล คือ

ตัวเลขนี้ (%) =(จำนวนผู้ว่างงาน / กำลังแรงงานรวม) x 100

จุดสำคัญที่หลายคนมักเข้าใจผิดคือ “ผู้ว่างงาน” แตกต่างจาก “ผู้ที่อยู่นอกกำลังแรงงาน” อย่างสิ้นเชิง เพราะการจะนับว่าว่างงานได้ ต้องมีคุณสมบัติพร้อมทำงานและมีความพยายามหางานจริงในช่วงเวลานั้นค่ะ

คุณน้าขอยกตัวอย่างเปรียบเทียบให้เห็นภาพชัดเจนผ่านตารางและกรณีศึกษาด้านล่างนี้นะคะ

คุณน้าขอยกตัวอย่างกรณีศึกษาของสองเพื่อนสนิทอย่างน้องเอและน้องบีค่ะ 

• น้องเอเพิ่งถูกเลิกจ้างจากบริษัทเทคโนโลยี แต่ในระหว่างเดือนนี้ น้องเอส่งใบสมัครงานไปหลายแห่งและพร้อมเริ่มงานใหม่ทันที กรณีของน้องเอจะถูกจัดเป็นผู้ว่างงานและนำไปคำนวณในตัวเลขทันที
• ส่วนน้องบีตัดสินใจลาออกจากงานเพื่อพักผ่อนและเตรียมตัวไปเรียนต่อต่างประเทศ โดยไม่ได้ยื่นสมัครงานที่ไหนเลย น้องบีจะถูกจัดให้อยู่นอกกำลังแรงงาน และไม่ถูกนับเป็นผู้ว่างงานค่ะ

อัตราการว่างงาน ส่งผลต่อตลาดหุ้นและนโยบายการเงินอย่างไร?

ตัวเลขดังกล่าวมีความเชื่อมโยงอย่างใกล้ชิดกับการตัดสินใจของธนาคารกลางทั่วโลก เพราะการจ้างงานถือเป็นหนึ่งในสองพันธกิจหลักร่วมกับการดูแลเสถียรภาพราคา โดยธนาคารกลางใช้ข้อมูลแรงงานเป็นเข็มทิศกำหนดทิศทางดอกเบี้ย ดังนี้ค่ะ

• เมื่อการจ้างงานแข็งแกร่งและตัวเลขว่างงานลดต่ำลงมาก: ประชาชนมีรายได้ มีกำลังซื้อ และจับจ่ายใช้สอยอย่างคึกคัก ซึ่งมักจะผลักดันให้เกิดแรงกดดันเงินเฟ้อ ธนาคารกลางจึงมีแนวโน้มที่จะคงดอกเบี้ยในระดับสูงหรือพิจารณาปรับขึ้นดอกเบี้ยเพื่อลดความร้อนแรงของเศรษฐกิจ
• เมื่อตัวเลขว่างงานเริ่มพุ่งสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว: ภาคธุรกิจเริ่มชะลอการขยายกิจการและลดต้นทุน กำลังซื้อของประชาชนหดตัวลงอย่างเห็นได้ชัด ซึ่งสะท้อนว่ากิจกรรมทางเศรษฐกิจกำลังส่งสัญญาณชะลอตัว ธนาคารกลางจึงมักจะพิจารณาปรับลดอัตราดอกเบี้ยนโยบายลงเพื่อช่วยกระตุ้นสภาพคล่อง

กลไกดังกล่าวมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการดำเนินนโยบายของธนาคารกลางสหรัฐฯ หรือ Fed ซึ่งติดตามตัวเลขตลาดแรงงานอย่างใกล้ชิดควบคู่ไปกับตัวเลข GDP เพื่อประเมินว่าเศรษฐกิจมีความเสี่ยงที่จะเข้าสู่ภาวะถดถอยหรือไม่

หากตลาดแรงงานชะลอตัวลงอย่างรวดเร็วจนน่ากังวล ความเชื่อมั่นของนักลงทุนมีแนวโน้มลดลง ส่งผลให้ตลาดหุ้นอาจเผชิญกับแรงเทขายในระยะสั้นจากความกังวลเรื่องผลกำไรของบริษัทจดทะเบียนที่มีแนวโน้มลดลงตามกำลังซื้อของผู้บริโภคค่ะ

ข้อสังเกตและจุดที่ตัวเลขอัตราการว่างงานอาจไม่ได้บอกเราทั้งหมด

ตัวเลขดังกล่าวที่รายงานออกมาในแต่ละเดือนไม่ได้สะท้อนคุณภาพชีวิตและสุขภาพของตลาดแรงงานได้ครบทุกมิติเสมอไปค่ะ โดยมีจุดสังเกตสำคัญที่ควรพิจารณาควบคู่กัน ดังนี้

• ปัญหาการทำงานต่ำระดับ (Underemployment): เปอร์เซ็นต์การว่างงานที่ดูต่ำอาจซ่อนกลุ่มคนที่ทำงานต่ำกว่าวุฒิการศึกษา หรือกลุ่มคนที่ต้องการทำงานเต็มเวลาแต่ได้ทำเพียงงานชั่วคราวไม่กี่ชั่วโมงต่อสัปดาห์ ซึ่งระบบสถิตินับว่ามีงานทำแล้ว แม้รายได้จะไม่เพียงพอก็ตาม
• โครงสร้างแรงงานนอกระบบของไทย: สำหรับอัตราการว่างงาน ประเทศไทย 2569 ตัวเลขมักอยู่ในระดับต่ำมากมาโดยตลอด เนื่องจากไทยมีสัดส่วนแรงงานนอกระบบขนาดใหญ่ เช่น อาชีพอิสระ หาบเร่แผงลอย หรือการกลับไปช่วยงานเกษตรกรรมของครอบครัวค่ะ กลุ่มคนเหล่านี้จึงไม่ถูกจัดอยู่ในกลุ่มผู้ว่างงานตามสถิติทางการ แม้ความมั่นคงทางการเงินจะลดลงอย่างเห็นได้ชัดก็ตาม

คำถามที่พบบ่อย

อัตราการว่างงานส่งผลกระทบต่อเงินเฟ้ออย่างไร?

อัตราการว่างงานมีความสัมพันธ์แบบผกผันกับเงินเฟ้อในระยะสั้นตามทฤษฎีทางเศรษฐศาสตร์ค่ะ เมื่อการว่างงานต่ำ บริษัทต้องแข่งขันกันเสนอค่าจ้างที่สูงขึ้นเพื่อดึงดูดแรงงาน ส่งผลให้ต้นทุนสินค้าสูงขึ้นและประชาชนมีกำลังซื้อเพิ่มขึ้น ทำให้เงินเฟ้อมีแนวโน้มขยับตัวสูงขึ้นตามไปด้วยค่ะ

ทำไมบางครั้งตัวเลขอัตราการว่างงานต่ำ แต่ตลาดหุ้นกลับร่วง?

เพราะตลาดหุ้นกังวลเรื่องการปรับขึ้นดอกเบี้ยนโยบายค่ะ หากตัวเลขว่างงานต่ำเกินไป ธนาคารกลางอาจมองว่าเศรษฐกิจยังร้อนแรงและเงินเฟ้ออาจกลับมา จึงตัดสินใจคงดอกเบี้ยสูงไว้นานขึ้น ซึ่งส่งผลให้ต้นทุนทางการเงินของบริษัทจดทะเบียนเพิ่มขึ้นและกดดันราคาหุ้นค่ะ

ตัวเลข Unemployment Rate ประกาศบ่อยแค่ไหนและดูได้จากที่ใด?

ตัวเลขนี้ประกาศเป็นประจำทุกเดือนค่ะ สำหรับสหรัฐอเมริกาจะรายงานโดยกระทรวงแรงงานสหรัฐฯ ในวันศุกร์แรกของทุกเดือน ส่วนของประเทศไทยจะรายงานเป็นรายเดือนและรายไตรมาสโดยสำนักงานสถิติแห่งชาติ ซึ่งนักลงทุนสามารถติดตามผ่านปฏิทินเศรษฐกิจสากลได้ค่ะ

สรุปเกี่ยวกับอัตราการว่างงาน

ดัชนีนี้ไม่ใช่เพียงแค่ดัชนีชี้วัดสถานการณ์ของคนหางาน แต่เป็นเสาหลักที่สะท้อนสุขภาพโดยรวมของระบบเศรษฐกิจและเป็นตัวแปรสำคัญที่กำหนดทิศทางนโยบายดอกเบี้ยของธนาคารกลางทั่วโลกค่ะ

การหมั่นสังเกตการเปลี่ยนแปลงของตลาดแรงงานจะช่วยให้เรามองเห็นภาพรวมของวัฏจักรเศรษฐกิจได้ชัดเจนยิ่งขึ้น และสามารถวางแผนจัดการเงินสำรองรวมถึงจัดสรรพอร์ตลงทุนได้อย่างปลอดภัยและทันต่อสถานการณ์ค่ะ

การลงทุนมีความเสี่ยงและมีผันผวนสูง ผู้ลงทุนอาจสูญเสียเงินต้นบางส่วนหรือทั้งหมดได้ นักลงทุนควรศึกษารายละเอียดให้รอบคอบ ทั้งปัจจัยพื้นฐานและปัจจัยทางเทคนิค ก่อนการตัดสินใจลงทุน

ผลการดำเนินงานในอดีตไม่ได้เป็นสิ่งยืนยันถึงผลในอนาคต บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ความรู้เท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำในการลงทุน

บทความนี้จัดทำขึ้นโดยทีมงานร่วมกับเครื่องมือ AI เพื่อช่วยรวบรวมและเรียบเรียงข้อมูล และผ่านการตรวจทานโดยทีมบรรณาธิการก่อนเผยแพร่ ด้วยความปรารถนาดีจากทีมงานคุณน้าพาเทรด

ขอขอบคุณข้อมูลจาก: สำนักงานสถิติแห่งชาติ U.S. Bureau of Labor Statistics และ Federal Reserve

สำหรับใครที่สนใจอ่านรีวิวโบรกเกอร์ : Review Brokers

บทความในเรื่องการลงทุนที่น่าสนใจ : Investing

คลังความรู้จากคุณน้า : Knowledge