เงินชดเชยเลิกจ้าง เช็กสิทธิตามกฎหมายก่อนเสียเปรียบ

จู่ๆ ถูกบริษัทแจ้งให้ออกจากงาน ใครๆ ก็ต้องใจหายกันทั้งนั้นใช่ไหมคะ แต่กฎหมายแรงงานไทยไม่ได้ปล่อยให้ลูกจ้างต้องเผชิญเรื่องนี้มือเปล่า เพราะมี ‘เงินชดเชยเลิกจ้าง’ เป็นเงินช่วยเหลือที่นายจ้างต้องจ่ายให้เมื่อเลิกจ้างโดยลูกจ้างไม่มีความผิดค่ะ สำหรับคนในวัยทำงานที่กำลังสร้างครอบครัว การต้องเผชิญกับภาวะตกงานกะทันหันเปรียบเสมือนเรือที่ต้องเจอคลื่นลมแรงกลางทะเล เงินก้อนนี้จึงเปรียบเหมือนเสื้อชูชีพชิ้นสำคัญที่จะช่วยประคองค่าใช้จ่ายในบ้านระหว่างตั้งหลัก ในบทความนี้ คุณน้าจะพาทุกคนมาทำความเข้าใจเกณฑ์สิทธิประโยชน์ วิธีคำนวณเงินชดเชย และการวางแผนภาษีให้รอบคอบกันค่ะ

หมายเหตุ: บทความนี้เป็นเพียงบทความให้ความรู้เท่านั้น ไม่ได้เป็นการชักชวนเพื่อลงทุนแต่อย่างใด โปรดใช้วิจารณญาณในการอ่าน

เงินชดเชยเลิกจ้าง คืออะไร?

เงินชดเชยเลิกจ้าง คือ เงินชดเชยตามพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 118 ที่กำหนดให้นายจ้างจ่ายเงินช่วยเหลือแก่ลูกจ้างที่ถูกเลิกจ้าง เลิกจ้างเนื่องจากปิดกิจการ สิ้นสุดสัญญาจ้างโดยไม่ต่อสัญญา หรือถูกบีบให้ออกจากงานโดยที่ตนเองไม่มีความผิดร้ายแรงตามที่กฎหมายระบุไว้

เงินส่วนนี้แตกต่างอย่างสิ้นเชิงกับการลาออกเองโดยสมัครใจ เพราะหากลูกจ้างตัดสินใจยื่นใบลาออกด้วยตนเอง นายจ้างจะไม่มีภาระผูกพันตามกฎหมายที่ต้องจ่ายเงินก้อนนี้ หน้าที่หลักของเงินค่าชดเชยจึงถูกออกแบบมาเพื่อเป็นเงินทุนสำรองยังชีพ บรรเทาความเดือดร้อน และช่วยให้คนทำงานมีเวลาปรับตัวเพื่อหางานใหม่ได้อย่างมั่นคงค่ะ

เงินชดเชย การเลิกจ้างตามกฎหมายแรงงาน ได้กี่บาท คิดจากอะไร?

เงินชดเชย การเลิกจ้างตามกฎหมายแรงงาน มีการกำหนดอัตราการจ่ายไว้อย่างชัดเจนโดยอิงตามระยะเวลาอายุงานของลูกจ้าง ยิ่งทำงานกับบริษัทมายาวนาน อัตราค่าชดเชยที่ได้รับก็จะยิ่งสูงขึ้นตามขั้นบันได ซึ่งกฎหมายแรงงานกำหนดไว้ทั้งหมด 6 ขั้นบันได ดังนี้ค่ะ

วิธีคิดเงินชดเชยเลิกจ้าง และตัวอย่างการคำนวณจริง

คำว่า “ค่าจ้างอัตราสุดท้าย” ในทางกฎหมายหมายถึง เงินเดือนประจำ รวมกับเงินหรือค่าตอบแทนประจำอื่นที่มีลักษณะจ่ายให้เพื่อตอบแทนการทำงานโดยตรง เช่น ค่าครองชีพคงที่ หรือเบี้ยตำแหน่งประจำ แต่จะไม่รวมค่าล่วงเวลา (OT) หรือโบนัสที่ขึ้นอยู่กับผลประกอบการ

คุณน้าขอยกตัวอย่างการคำนวณให้เห็นภาพชัดเจนขึ้นค่ะ สมมติว่าทำงานในบริษัทมาเป็นเวลา 4 ปี ได้รับเงินเดือนอัตราสุดท้ายเดือนละ 45,000 บาท เมื่อถูกเลิกจ้างจะเข้าเกณฑ์อายุงานครบ 3 ปีแต่ไม่ถึง 6 ปี ซึ่งได้รับค่าชดเชยเท่ากับค่าจ้าง 180 วัน วิธีคิดเงินชดเชยเลิกจ้าง สามารถคำนวณได้โดยการหาค่าจ้างต่อวันก่อน คือ 45,000 บาท หาร 30 วัน เท่ากับ 1,500 บาทต่อวัน จากนั้นนำ 1,500 บาท คูณด้วย 180 วัน จะได้เงินชดเชยรวมทั้งสิ้น 270,000 บาทค่ะ

โดนเลิกจ้างกะทันหัน ได้เงินชดเชยและค่าอะไรเพิ่มบ้าง?

โดนเลิกจ้างกะทันหันได้เงินชดเชยเท่าไหร่ ไม่ได้ขึ้นอยู่กับเงินชดเชยตามอายุงานเพียงอย่างเดียวค่ะ แต่ยังมีสิทธิได้รับ “ค่าบอกกล่าวล่วงหน้า” หรือที่หลายคนคุ้นเคยในชื่อค่าตกใจ ตามพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน มาตรา 17 อีกด้วย ซึ่งเกิดขึ้นเมื่อนายจ้างต้องการให้มีผลออกจากงานทันทีโดยไม่ได้แจ้งล่วงหน้าอย่างน้อยหนึ่งงวดการจ่ายค่าจ้าง

นอกจากนี้ ลูกจ้างยังมีสิทธิได้รับเงินค่าจ้างสำหรับวันหยุดพักผ่อนประจำปี (วันลาพักร้อน) ที่ยังใช้ไม่หมดในปีนั้นตามสัดส่วน รวมถึงเงินประกันการทำงานที่เคยวางไว้ หากไม่ได้สร้างความเสียหายใดๆ ให้แก่บริษัท

อย่างไรก็ดี กฎหมายยังมีข้อยกเว้นตามมาตรา 119 ที่ระบุว่านายจ้างไม่ต้องจ่ายเงินชดเชยใดๆ เลย หากลูกจ้างกระทำความผิดร้ายแรง เช่น ทุจริตต่อหน้าที่ จงใจทำให้นายจ้างได้รับความเสียหาย ฝ่าฝืนข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงานและได้รับหนังสือเตือนแล้ว หรือละทิ้งหน้าที่ติดต่อกัน 3 วันทำงานโดยไม่มีเหตุอันควรค่ะ

เงินชดเชยกรณีเลิกจ้าง ต้องเสียภาษีไหมและบริหารอย่างไร?

เงินชดเชยกรณีเลิกจ้าง ตามกฎหมายถือเป็นเงินได้พึงประเมินประเภทที่ 1 แต่ภาครัฐมีมาตรการช่วยเหลือเพื่อไม่ให้เป็นภาระแก่ผู้ที่ต้องออกจากงานกะทันหัน โดยให้สิทธิยกเว้นภาษีตามเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนดไว้ค่ะ

สิทธิยกเว้นภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา

กฎกระทรวงของกรมสรรพากรกำหนดให้ เงินชดเชยตามกฎหมายแรงงาน ได้รับสิทธิยกเว้นภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา ในส่วนที่ไม่เกินค่าจ้างของการทำงาน 300 วันสุดท้าย และวงเงินต้องไม่เกิน 300,000 บาท

หากเงินชดเชยที่ได้รับมีจำนวนมากกว่า 300,000 บาท เงินส่วนเกินจะต้องนำมาคำนวณภาษีเงินได้ตามปกติ แต่หากลูกจ้างมีอายุงานกับบริษัทตั้งแต่ 5 ปีขึ้นไป จะได้รับสิทธิพิเศษในการเลือกแยกยื่นภาษีเป็น “เงินได้ที่นายจ้างจ่ายให้ครั้งเดียวเพราะเหตุออกจากงาน” ตามใบแนบ ภ.ง.ด.91 หรือ ภ.ง.ด.90 ซึ่งจะได้รับสิทธิหักค่าใช้จ่ายส่วนแรก 7,000 บาท คูณด้วยจำนวนปีอายุงาน และหักส่วนที่เหลือได้อีก 50% ทำให้ภาระภาษีลดลงอย่างมากเมื่อเทียบกับการนำไปรวมคำนวณกับรายได้ปกติจาก เงินเดือนเท่าไหร่ต้องเสียภาษี ประจำปี

เมื่อได้รับเงินชดเชยก้อนนี้มาแล้ว คุณน้าแนะนำว่าสิ่งที่ต้องทำเป็นอันดับแรกคือการนำเงินไปพักไว้ในบัญชีที่มีสภาพคล่องสูง เพื่อใช้เป็น เงินสำรองฉุกเฉิน สำหรับค่าใช้จ่ายของครอบครัวอย่างน้อย 6 ถึง 12 เดือน ห้ามนำเงินก้อนนี้ไปลงทุนในสินทรัพย์เสี่ยงสูงเพื่อหวังต่อยอดเงินเร็วอย่างเด็ดขาด เพราะหากเกิดการขาดทุนจะส่งผลกระทบต่อสภาพคล่องของทุกคนในบ้านทันทีค่ะ

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

เงินชดเชยเลิกจ้าง ยื่นภาษีอย่างไร?

การยื่นภาษีเงินชดเชยส่วนที่เกิน 300,000 บาท หากทำงานมาตั้งแต่ 5 ปีขึ้นไป สามารถเลือกใช้ใบแนบคำนวณภาษีแยกต่างหากจากเงินได้ทั่วไปเพื่อประหยัดภาษี หรือจะเลือกนำไปรวมคำนวณเป็นเงินได้มาตรา 40(1) ในแบบ ภ.ง.ด.91 ประจำปีก็ได้ตามความเหมาะสมของฐานภาษีค่ะ

เงินชดเชยเลิกจ้างได้รับยกเว้นภาษีไหม ถ้าอายุงานไม่ถึง 5 ปี?

เงินชดเชยยังคงได้รับสิทธิยกเว้นภาษีในส่วนที่ไม่เกิน 300,000 บาทแรกตามกฎกระทรวงเช่นเดิมค่ะ เพียงแต่ส่วนเกินจะไม่สามารถใช้สิทธิแยกยื่นภาษีตามใบแนบได้ ต้องนำส่วนเกินไปรวมคำนวณกับเงินเดือนและรายได้อื่นในแบบ ภ.ง.ด.91 ตามปกติ

หากนายจ้างไม่จ่ายเงินชดเชยตามกำหนด ต้องทำอย่างไร?

ตามกฎหมายนายจ้างต้องจ่ายเงินชดเชยให้ครบถ้วนในวันที่เลิกจ้าง หากนายจ้างปฏิเสธการจ่าย ลูกจ้างสามารถยื่นคำร้องต่อพนักงานตรวจแรงงาน ณ สำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานในพื้นที่ หรือยื่นฟ้องต่อศาลแรงงานได้โดยไม่มีค่าใช้จ่ายค่ะ

สรุป เงินชดเชยเลิกจ้าง

เงินชดเชยเลิกจ้าง เป็นสิทธิประโยชน์ขั้นพื้นฐานที่กฎหมายแรงงานกำหนดขึ้นเพื่อเป็นตาข่ายรองรับความมั่นคงทางการเงินของคนทำงาน การรู้เท่าทันสิทธิตามอายุงาน ค่าบอกกล่าวล่วงหน้า และข้อกฎหมายภาษี จะช่วยให้เราไม่เสียเปรียบและได้รับเงินครบถ้วนตามจริง

เมื่อต้องเผชิญกับสถานการณ์เลิกจ้าง นอกจากการตรวจสอบเงินชดเชยแล้ว ลูกจ้างควรลงทะเบียนขอรับเงินทดแทนกรณีว่างงานจากประกันสังคม ภายใน 30 วัน ควบคู่ไปกับการบริหารเงินก้อนนี้อย่างรัดกุม เพื่อประคองค่าใช้จ่ายในบ้านและรอจังหวะเริ่มต้นงานใหม่อย่างมั่นใจค่ะ

การลงทุนมีความเสี่ยงและมีผันผวนสูง ผู้ลงทุนอาจสูญเสียเงินต้นบางส่วนหรือทั้งหมดได้ นักลงทุนควรศึกษารายละเอียดให้รอบคอบ ทั้งปัจจัยพื้นฐานและปัจจัยทางเทคนิค ก่อนการตัดสินใจลงทุน ผลการดำเนินงานในอดีตไม่ได้เป็นสิ่งยืนยันถึงผลในอนาคต บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ความรู้เท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำในการลงทุน บทความนี้จัดทำขึ้นโดยทีมงานร่วมกับเครื่องมือ AI เพื่อช่วยรวบรวมและเรียบเรียงข้อมูล และผ่านการตรวจทานโดยทีมบรรณาธิการก่อนเผยแพร่ ด้วยความปรารถนาดีจากทีมงานคุณน้าพาเทรด

ขอขอบคุณข้อมูลจาก: พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 17, 118, 119 , กฎกระทรวง ฉบับที่ 217 (พ.ศ. 2542) ออกตามความในประมวลรัษฎากร ว่าด้วยการยกเว้นรัษฎากร และ แนวทางคำนวณภาษีเงินได้ที่นายจ้างจ่ายให้ครั้งเดียวเพราะเหตุออกจากงาน

สำหรับใครที่สนใจอ่านรีวิวโบรกเกอร์ : Review Brokers

บทความในเรื่องการลงทุนที่น่าสนใจ : Investing

คลังความรู้จากคุณน้า : Knowledge