หุ้นกู้ที่มีอนุพันธ์แฝง คืออะไร? โอกาสผลตอบแทนและความเสี่ยง

หุ้นกู้ที่มีอนุพันธ์แฝง คือ ตราสารหนี้ชนิดหนึ่งที่นำผลตอบแทนหรือเงินคืนไปผูกไว้กับราคาสินทรัพย์อ้างอิง เช่น หุ้น ดัชนี หรืออัตราแลกเปลี่ยน เพื่อเพิ่มโอกาสในการรับดอกเบี้ยที่สูงขึ้นค่ะ ในยุคที่ดอกเบี้ยเงินฝากธนาคารไม่ได้สูงเหมือนในอดีต การมองหาทางเลือกการลงทุนที่มีโอกาสได้ผลตอบแทนสูงกว่าเงินฝาก โดยยังให้ความสำคัญกับการรักษาเงินต้น จึงเป็นเรื่องที่ผู้ใหญ่เตรียมเกษียณหลายท่านให้ความสนใจ ในบทความนี้ คุณน้าจะมาเล่าให้ฟังแบบเข้าใจง่าย ๆ ว่าตราสารชนิดนี้คืออะไร มีจุดเด่นและความเสี่ยงอย่างไรบ้างค่ะ

หมายเหตุ: บทความนี้เป็นเพียงบทความให้ความรู้เท่านั้น ไม่ได้เป็นการชักชวนเพื่อลงทุนแต่อย่างใด โปรดใช้วิจารณญาณในการอ่าน

หุ้นกู้ที่มีอนุพันธ์แฝง คืออะไร?

หุ้นกู้ที่มีอนุพันธ์แฝง (Structured Note) คือ ตราสารหนี้ที่ผสมผสานระหว่าง “หุ้นกู้ปกติ” และ “สัญญาอนุพันธ์” เข้าด้วยกันค่ะ โดยผู้ออกตราสาร (มักเป็นธนาคารพาณิชย์หรือบริษัทหลักทรัพย์) จะนำเงินลงทุนส่วนใหญ่ของคุณน้าไปลงทุนในตราสารหนี้คุณภาพดีเพื่อสร้างเงินคืนเมื่อครบกำหนด ส่วนเงินอีกเล็กน้อยจะนำไปซื้อสัญญาอนุพันธ์ที่ผูกกับสินทรัพย์อ้างอิง เช่น ดัชนีหุ้น หรืออัตราแลกเปลี่ยน เพื่อลุ้นรับผลตอบแทนส่วนเพิ่มค่ะ

ลองนึกภาพง่าย ๆ เหมือนการที่เรานำเงินก้อนไปซื้อหุ้นกู้ที่มีกำหนดจ่ายเงินต้นคืนตามสัญญา (หากผู้ออกไม่ผิดนัดชำระหนี้) แล้วได้ “ตั๋วชิงโชคผลตอบแทนเพิ่ม” แถมนั่นเองค่ะ หากสินทรัพย์อ้างอิงเคลื่อนไหวตามเงื่อนไขที่ตกลงไว้ เราก็จะได้ดอกเบี้ยสูงขึ้น แต่ถ้าไม่เป็นไปตามคาด ผลตอบแทนก็อาจจะได้น้อยลงตามที่ระบุในสัญญาค่ะ

ทั้งนี้ หุ้นกู้ที่มีอนุพันธ์แฝงจัดเป็นผลิตภัณฑ์ที่มีความซับซ้อน การซื้อจึงอาจจำกัดเฉพาะผู้ลงทุนบางประเภทตามเกณฑ์ที่ ก.ล.ต. กำหนด และผู้ขายต้องประเมินความเหมาะสมของผู้ลงทุนก่อนเสนอขายค่ะ

หุ้นกู้ที่มีอนุพันธ์แฝง ต่างจากหุ้นกู้ทั่วไปยังไง?

ความแตกต่างหลัก ๆ ระหว่าง หุ้นกู้ แบบทั่วไปกับแบบแฝงอนุพันธ์ อยู่ที่ “รูปแบบของผลตอบแทน” และ “ความแน่นอนของดอกเบี้ย” ค่ะ

1. หุ้นกู้ทั่วไป: กำหนดอัตราดอกเบี้ยไว้แน่นอน เช่น ดอกเบี้ย 3.5% ต่อปี ถือจนครบกำหนดก็ได้เงินต้นคืนพร้อมดอกเบี้ยตามสัญญา
2. หุ้นกู้ที่มีอนุพันธ์แฝง: ดอกเบี้ยไม่แน่นอนตายตัว แต่ผันแปรตามการเคลื่อนไหวของสินทรัพย์อ้างอิง หากทิศทางเป็นไปตามที่กำหนดก็มีโอกาสได้ดอกเบี้ยสูงกว่าหุ้นกู้ทั่วไป แต่หากไม่เป็นไปตามเงื่อนไข ก็อาจได้ดอกเบี้ยต่ำกว่า หรือไม่ได้ดอกเบี้ยเลยค่ะ

คุณน้าขอยกตัวอย่างเปรียบเทียบให้เห็นภาพ

สมมติคุณน้ามีเงินลงทุน 1,000,000 บาท ต้องการลงทุนระยะเวลา 1 ปี

• หากลงทุนหุ้นกู้ทั่วไป (ดอกเบี้ย 3% ต่อปี): เมื่อครบ 1 ปี คุณน้าจะได้เงินต้นคืน 1,000,000 บาท พร้อมดอกเบี้ยแน่นอน 30,000 บาท 
• หากลงทุนในตราสารแบบแฝงอนุพันธ์ (อ้างอิงดัชนีหุ้น SET50): สัญญาระบุว่า หากดัชนีไม่ปรับตัวลดลงเกิน 10% จะได้ดอกเบี้ย 6% ต่อปี แต่ถ้าดัชนีลดลงเกินกำหนด จะได้ดอกเบี้ย 0%
  • กรณีที่ 1 (ดัชนีทรงตัวหรือขึ้น): คุณน้าจะได้เงินต้น 1,000,000 บาท คืน พร้อมดอกเบี้ยสูงถึง 60,000 บาท 
  • กรณีที่ 2 (ดัชนีร่วงหนักเกินเงื่อนไข): คุณน้าจะได้เงินต้น 1,000,000 บาท คืนเต็มจำนวน (กรณีเลือกรุ่นคุ้มครองเงินต้น 100% และผู้ออกตราสารไม่ผิดนัดชำระหนี้) แต่จะไม่ได้ดอกเบี้ยเลยในปีนั้นค่ะ

หุ้นกู้ที่มีอนุพันธ์แฝง สำคัญกับนักลงทุนยังไง?

สำหรับผู้ใหญ่และนักลงทุนที่ต้องการบริหารเงินก้อนสุดท้าย ตราสารประเภทนี้มีความสำคัญในฐานะ “เครื่องมือช่วยเพิ่มโอกาสผลตอบแทนในภาวะดอกเบี้ยผันผวน” ค่ะ เนื่องจากเปิดโอกาสให้เราได้ผลตอบแทนที่สูงกว่าเงินฝากหรือหุ้นกู้ธรรมดา โดยที่ไม่ต้องแบกรับความเสี่ยงเท่ากับการนำเงินทั้งหมดไปลงทุนในหุ้นโดยตรง

นอกจากนี้ ตราสารชนิดนี้ยังมีหลายรูปแบบให้เลือกตามระดับความเสี่ยงที่รับได้:

• รุ่นคุ้มครองเงินต้น 100% (Principal Protected): เป็นรุ่นที่มีความเสี่ยงต่ำกว่ารุ่นอื่น เพราะแม้การลงทุนส่วนอนุพันธ์จะไม่เป็นไปตามเงื่อนไข ผู้ลงทุนก็จะได้รับเงินต้นคืนเต็มจำนวนเมื่อถือจนครบกำหนด ภายใต้เงื่อนไขว่าผู้ออกตราสารยังสามารถชำระหนี้ได้ตามปกติค่ะ
• รุ่นคุ้มครองเงินต้นบางส่วน หรือไม่คุ้มครองเงินต้น (Non-Principal Protected): ให้โอกาสผลตอบแทนสูงขึ้นไปอีก แต่ก็มีความเสี่ยงที่เงินต้นจะสูญเสียไปบางส่วน หากราคาสินทรัพย์อ้างอิงปรับตัวลงอย่างรุนแรง

หุ้นกู้ที่มีอนุพันธ์แฝง เสี่ยงแค่ไหน?

แม้จะดูน่าสนใจ แต่ก่อนตัดสินใจลงทุน คุณน้าอยากให้พิจารณาความเสี่ยงสำคัญ 3 ข้อดังนี้ค่ะ:

1. ความเสี่ยงของผู้ออกตราสาร (Credit Risk): ถึงแม้สัญญาระบุว่าคุ้มครองเงินต้น แต่ถ้าสถาบันการเงินหรือผู้ออกหุ้นกู้นั้นประสบปัญหาทางการเงินหรือล้มละลาย เราก็อาจจะไม่ได้รับเงินคืน ดังนั้นควรเลือกซื้อจากสถาบันการเงินที่มีอันดับความน่าเชื่อถือสูง (Credit Rating ระดับ Investment Grade ขึ้นไป)
2. ความเสี่ยงจากการไม่ได้รับผลตอบแทน (Market Risk): หากเงื่อนไขสินทรัพย์อ้างอิงไม่เป็นไปตามคาด ผลตอบแทนที่ได้รับอาจเป็น 0% ซึ่งหมายถึงเราเสียโอกาสในการนำเงินไปฝากหรือลงทุนในตราสารหนี้ปกติค่ะ
3. สภาพคล่องต่ำ (Liquidity Risk): หุ้นกู้แฝงอนุพันธ์ส่วนใหญ่ไม่มีตลาดรองสำหรับเปลี่ยนเป็นเงินสดได้ง่าย หากจำเป็นต้องขายคืนก่อนครบกำหนด อาจต้องยอมรับการขาดทุนหรือมีค่าธรรมเนียมถอนก่อนกำหนดที่สูงค่ะ

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

หุ้นกู้ที่มีอนุพันธ์แฝง เหมาะกับใคร?

เหมาะกับนักลงทุนหรือผู้เตรียมเกษียณที่ต้องการผลตอบแทนสูงกว่าดอกเบี้ยเงินฝากประจํา เข้าใจเงื่อนไขของสินทรัพย์อ้างอิง และสามารถยอมรับได้หากปีนั้นอาจไม่ได้ดอกเบี้ยเลย โดยเน้นเลือกรุ่นที่คุ้มครองเงินต้นเต็มจำนวนค่ะ

หุ้นกู้ที่มีอนุพันธ์แฝง ต่างจากกองทุนรวมอย่างไร?

หุ้นกู้แฝงอนุพันธ์ออกโดยสถาบันการเงินแห่งเดียว และมีสูตรกำหนดเงินคืนตามเงื่อนไขในสัญญาอย่างชัดเจน ซึ่งการได้รับเงินคืนขึ้นอยู่กับทั้งเงื่อนไขสินทรัพย์อ้างอิงและความสามารถในการชำระหนี้ของผู้ออก ขณะที่กองทุนรวมเป็นการระดมเงินไปบริหารในสินทรัพย์หลากหลายประเภท โดยราคา NAV จะเปลี่ยนแปลงตามราคาตลาดทุกวันค่ะ

หากผู้ออกหุ้นกู้ล้มละลาย จะได้เงินคืนไหม?

หากผู้ออกตราสารล้มละลาย ผู้ถือตราสารจะมีสถานะเป็นเจ้าหนี้ที่ไม่มีหลักประกัน ซึ่งมีความเสี่ยงที่จะสูญเสียเงินต้นได้ ดังนั้นการเลือกตราสารที่ออกโดยธนาคารพาณิชย์หรือบริษัทหลักทรัพย์ที่มีความมั่นคงสูงจึงเป็นสิ่งสำคัญที่สุดค่ะ

สรุป หุ้นกู้ที่มีอนุพันธ์แฝง

โดยรวมแล้วตราสารประเภทนี้ ถือเป็นทางเลือกการลงทุนที่ช่วยเติมเต็มพอร์ตของผู้ใหญ่เตรียมเกษียณที่ต้องการโอกาสรับผลตอบแทนที่สูงขึ้น โดยบางรุ่นมีเงื่อนไขคุ้มครองเงินต้นเมื่อถือจนครบกำหนด ภายใต้ความสามารถในการชำระหนี้ของผู้ออกตราสารค่ะ อย่างไรก็ตาม ก่อนการตัดสินใจลงทุนทุกครั้ง คุณน้าแนะนำให้ศึกษารายละเอียดในหนังสือชี้ชวนและเงื่อนไขของสินทรัพย์อ้างอิงอย่างรอบคอบ เพื่อให้การลงทุนของคุณน้าเป็นไปอย่างราบรื่นและสบายใจที่สุดนะคะ

การลงทุนมีความเสี่ยงและมีความผันผวนสูง ผู้ลงทุนอาจสูญเสียเงินต้นบางส่วนหรือทั้งหมดได้ นักลงทุนควรศึกษารายละเอียดให้รอบคอบ ทั้งปัจจัยพื้นฐานและปัจจัยทางเทคนิค ก่อนการตัดสินใจลงทุน ผลการดำเนินงานในอดีตไม่ได้เป็นสิ่งยืนยันถึงผลในอนาคต บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ความรู้เท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำในการลงทุน บทความนี้จัดทำขึ้นโดยทีมงานร่วมกับเครื่องมือ AI เพื่อช่วยรวบรวมและเรียบเรียงข้อมูล และผ่านการตรวจทานโดยทีมบรรณาธิการก่อนเผยแพร่ ด้วยความปรารถนาดีจากทีมงานคุณน้าพาเทรด

ขอขอบคุณข้อมูลจาก: สำนักงานคณะกรรมการกำกับหลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์ (ก.ล.ต.)  และ สมาคมตลาดตราสารหนี้ไทย (ThaiBMA)

สำหรับใครที่สนใจอ่านรีวิวโบรกเกอร์ : Review Brokers

บทความในเรื่องการลงทุนที่น่าสนใจ : Investing

คลังความรู้จากคุณน้า : Knowledge