การแบ่งมรดก คืออะไร? เรื่องสำคัญที่ต้องรู้เพื่อครอบครัว

กเมื่อคนที่เรารักจากไป สิ่งหนึ่งที่ครอบครัวต้องรับมือคือการจัดการทรัพย์สิน สิทธิ และหน้าที่ต่าง ๆ ที่ท่านทิ้งไว้ ให้ไปถึงมือคนที่มีสิทธิตามกฎหมายอย่างถูกต้องและเป็นธรรม นี่คือสิ่งที่เราเรียกกันว่า ‘การแบ่งมรดก’ ค่ะ ในบทความนี้ คุณน้าจะมาพาทุกคนทำความเข้าใจเรื่องการแบ่งมรดกอย่างถูกต้องและสบายใจกันค่ะ

หมายเหตุ: บทความนี้เป็นเพียงบทความให้ความรู้เท่านั้น ไม่ได้เป็นการชักชวนเพื่อลงทุนแต่อย่างใด โปรดใช้วิจารณญาณในการอ่าน

การแบ่งมรดก คืออะไร?

การแบ่งมรดก คือ กระบวนการส่งมอบและรวบรวมทรัพย์สินทุกชนิดของผู้เสียชีวิต (หรือเรียกว่า “เจ้าของมรดก”) ไม่ว่าจะเป็นบ้าน ที่ดิน เงินฝาก หุ้น หรือทรัพย์สินอื่น ๆ รวมถึงสิทธิและหน้าที่ความรับผิดชอบอย่างหนี้สิน ให้แก่ทายาทหรือบุคคลที่มีสิทธิตามกฎหมายค่ะ

สิ่งที่ต้องระวังสำหรับคนมีคู่สมรสจดทะเบียน คือ การคัดแยก “สินสมรส” ออกก่อนเข้ากองมรดกค่ะ ทรัพย์สินที่หามาได้ร่วมกันระหว่างแต่งงานจะต้องถูกแบ่งครึ่งหนึ่งให้คู่สมรสที่ยังมีชีวิตอยู่ก่อนเป็นส่วนของตนเอง ส่วนอีก 50% ที่เหลือจึงจะถูกนำเข้าสู่กองมรดกเพื่อนำมาจัดสรรต่อให้แก่ทายาทค่ะ

ลำดับการแบ่งมรดกตามกฎหมาย และสิทธิของทายาทโดยธรรม

กรณีที่ผู้เสียชีวิตไม่ได้ทำพินัยกรรมไว้ กฎหมายไทยจะทำการจัดสรรทรัพย์สินให้แก่ ทายาทโดยธรรม ซึ่งแบ่งออกเป็น 6 ลำดับ โดยลำดับที่สูงกว่าจะมีสิทธิได้รับมรดกก่อน และตัดสิทธิลำดับถัดไปค่ะ

ลำดับทายาทโดยธรรมตามกฎหมายไทย มีดังนี้:

สำหรับคู่สมรสที่จดทะเบียนสมรสถูกต้องตามกฎหมาย ถือเป็นทายาทโดยธรรมสิทธิพิเศษที่จะได้รับส่วนแบ่งร่วมกับทายาทในลำดับต่าง ๆ เสมอ เช่น หากมีลูก คู่สมรสจะได้ส่วนแบ่งเท่ากับลูกหนึ่งคน หรือหากไม่มีลูกแต่มีบิดามารดา คู่สมรสจะได้ส่วนแบ่งครึ่งหนึ่งของกองมรดกค่ะ

มีพินัยกรรม กับ ไม่มีพินัยกรรม การแบ่งมรดกต่างกันอย่างไร?

การวางแผนทำพินัยกรรม ไว้ล่วงหน้า จะช่วยให้การจัดสรรทรัพย์สินเป็นไปตามเจตนารมณ์ของเรามากที่สุดค่ะ ซึ่งความแตกต่างหลัก ๆ มีดังนี้:

• กรณีมีพินัยกรรม: ทรัพย์สินจะถูกแบ่งตามสัดส่วนหรือระบุให้แก่บุคคลตามที่เขียนไว้ในพินัยกรรมอย่างชัดเจน ไม่ว่าบุคคลนั้นจะเป็นทายาทโดยธรรมหรือไม่ก็ตาม
• กรณีไม่มีพินัยกรรม: ทรัพย์สินทั้งหมดจะต้องถูกแบ่งตามหลักกฎหมายทายาทโดยธรรม 6 ลำดับข้างต้น ซึ่งอาจไม่ตรงกับความตั้งใจจริงของเรา

ผู้จัดการมรดก คือใคร? มีหน้าที่อย่างไรในการจัดสรรทรัพย์สิน

ผู้จัดการมรดก คือ บุคคลที่ได้รับการแต่งตั้งจากศาล หรือระบุไว้ในพินัยกรรม ให้มีหน้าที่รวบรวม จัดสรร และแบ่งปันทรัพย์สินในกองมรดกให้แก่ทายาททุกคนตามสิทธิที่ถูกต้องค่ะ

นอกจากจัดการทรัพย์สินแล้ว ผู้จัดการมรดกยังต้องดูแลจัดการชำระหนี้สินของผู้เสียชีวิตด้วยค่ะ แต่ทายาทสบายใจได้ในจุดนี้นะคะ เพราะกฎหมายระบุไว้ว่า ทายาทไม่ต้องรับผิดชอบหนี้สินเกินกว่าทรัพย์มรดกที่ได้รับมา เช่น หากได้รับมรดกมา 100,000 บาท แต่ผู้เสียชีวิตมีหนี้สิน 300,000 บาท ทายาทชำระหนี้เพียงไม่เกิน 100,000 บาทเท่าที่ได้รับมาเท่านั้นค่ะ

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

ผู้จัดการมรดกต้องแบ่งมรดกภายในกี่ปี?

ตามกฎหมายไม่ได้กำหนดระยะเวลาตายตัวว่าผู้จัดการมรดกต้องแบ่งให้เสร็จภายในกี่ปี แต่ผู้จัดการมรดกต้องเริ่มจัดการแบ่งมรดกโดยเร็วที่สุด และตามหลักทั่วไปหากไม่มีเหตุขัดข้อง ควรจัดสรรให้เสร็จสิ้นภายใน 1 ปีนับแต่วันที่ศาลมีคำสั่งแต่งตั้งค่ะ

ทายาทโดยธรรมมีกี่ลำดับ และใครมีสิทธิก่อน?

ทายาทโดยธรรมตามกฎหมายไทยมีทั้งหมด 6 ลำดับค่ะ โดยลำดับที่ 1 (ผู้สืบสันดาน) และลำดับที่ 2 (บิดามารดา) จะได้รับสิทธิก่อนเสมอ และจะตัดสิทธิทายาทลำดับที่ 3–6 เว้นแต่กรณีพิเศษตามที่กฎหมายกำหนด โดยมีคู่สมรสจดทะเบียนได้รับสิทธิแบ่งร่วมด้วยเสมอค่ะ

ถ้ามีหนี้สินมากกว่าทรัพย์สิน ลูกหลานต้องชดใช้แทนหรือไม่?

ลูกหลานหรือทายาทไม่ต้องนำเงินส่วนตัวมาชดใช้หนี้สินแทนค่ะ กฎหมายกำหนดให้รับผิดชอบหนี้สินไม่เกินกว่ามูลค่าทรัพย์สินมรดกที่ได้รับมาเท่านั้น หากหนี้สินมากกว่าทรัพย์มรดก หนี้ส่วนที่เกินมาจะถือเป็นอันระงับไปสำหรับทายาทค่ะ

สรุป การแบ่งมรดก

การวางแผนและการแบ่งมรดก เป็นเรื่องของความรอบคอบและความรักในครอบครัวค่ะ การทำความเข้าใจขั้นตอนตามกฎหมายตั้งแต่เรื่องสินสมรส ลำดับทายาท ตลอดจนการทำพินัยกรรมไว้ล่วงหน้า จะช่วยปกป้องทรัพย์สินที่เราหามาทั้งชีวิตได้ค่ะ และทำให้ทรัพย์สินเหล่านั้นตกอยู่ในมือคนที่เรารักอย่างปลอดภัย ไร้ปัญหาขัดแย้ง หากคุณต้องการสร้างความมั่นคงในวัยเกษียณและเตรียมส่งมอบมรดกอย่างสบายใจ สามารถเริ่มต้นศึกษาแนวทาง วางแผนชีวิตหลังเกษียณ ร่วมกับคุณน้าได้เลยนะคะ

การลงทุนมีความเสี่ยงและมีผันผวนสูง ผู้ลงทุนอาจสูญเสียเงินต้นบางส่วนหรือทั้งหมดได้ นักลงทุนควรศึกษารายละเอียดให้รอบคอบ ทั้งปัจจัยพื้นฐานและปัจจัยทางเทคนิค ก่อนการตัดสินใจลงทุน ผลการดำเนินงานในอดีตไม่ได้เป็นสิ่งยืนยันถึงผลในอนาคต

บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ความรู้เท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำในการลงทุน บทความนี้จัดทำขึ้นโดยทีมงานร่วมกับเครื่องมือ AI เพื่อช่วยรวบรวมและเรียบเรียงข้อมูล และผ่านการตรวจทานโดยทีมบรรณาธิการก่อนเผยแพร่ ด้วยความปรารถนาดีจากทีมงานคุณน้าพาเทรด

ขอขอบคุณข้อมูลจาก: ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บรรพ 6 ว่าด้วยมรดก และ สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา

สำหรับใครที่สนใจอ่านรีวิวโบรกเกอร์ : Review Brokers

บทความในเรื่องการลงทุนที่น่าสนใจ : Investing

คลังความรู้จากคุณน้า : Knowledge